6 σημεία αναφοράς

Εισαγωγή
Το κείμενο αυτό αποτελεί ελεύθερη μετάφραση του κειμένου “6 touchstones” από την ιστοσελίδα https://wildpedagogies.com/. Βασικός στόχος μας είναι το κείμενο να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο συμπεριληπτικό. Ορισμένες φορές αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να δυσκολεύει σημαντικά η κατανόησή του. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτιμήσαμε να χρησιμοποιούμε είτε το θηλυκό είτε το αρσενικό γένος προσπαθώντας παράλληλα να τα φέρουμε σε μια ισορροπία.

Μεταφράζουμε τον όρο “wild” ως άγριο. Συζητήσαμε αρκετούς εναλλακτικούς όρους, όπως άγρια φύση, αρχέγονο, τη φύση που μπορούμε να βρούμε με μία παιδική αυθόρμητη και αθώα ματιά του κόσμου, κτλ. Στην ιστοσελίδα το περιγράφουμε προσωρινά ως “το μη εξημερωμένο”. Θεωρούμε ότι κάποια στιγμή θα κάνουμε μια πιο βαθιά ανάλυση του όρου wild στο πλαίσιο των Άγριων Παιδαγωγικών.
Ο όρος touchstones αρχικά σήμαινε τον πάσσαλο που οριοθετούσε έγγεια περιουσία, μεταφορικά όμως σημαίνει στάδια ανάπτυξης, εξέλιξης, δημιουργίας, κτλ. Στις Άγριες Παιδαγωγικές χρησιμοποιείται όχι σαν ορόσημο (milestone), αλλά σαν τη λυδία λίθο, δηλαδή ως μέσο εξακρίβωσης ότι οδεύουμε γνήσια ή αυθεντικά. Υπό αυτή την έννοια, ο όρος touchstone μπορεί να μεταφραστεί με έννοιες που σηματοδοτούν σημεία αφετηριακά, στα οποία ωστόσο κάποιος/α/ο μπορεί να επ-αν-έρχεται, όπως σημείο αναφοράς, σημείο προσανατολισμού, σημείο επαφής, θεμέλιος λίθος, πυλώνας. Θεωρούμε ότι όροι όπως θεμέλιος λίθος και πυλώνας έχουν μια στατική χροιά και αποφασίσαμε να τους αποκλείσουμε. Τελικώς, μετά από αρκετές συζητήσεις μεταξύ των ατόμων που ασχολήθηκαν με την μετάφραση του πρωτότυπου κειμένου, επιλέξαμε τον όρο σημεία αναφοράς έναντι των υπολοίπων διότι θεωρούμε ότι αποδίδει καλύτερα το νόημα της λέξης touchstones.

Γιατί 6 σημεία αναφοράς;
Αυτά τα 6 σημεία αναφοράς μπορούν να γίνουν αφετηρίες και τόποι επιστροφής. Στέκονται ως υπενθυμίσεις του τι εμείς, ως άγριοι/άγριες/άγρια παιδαγωγοί, προσπαθούμε να κάνουμε.
Και μας προ(σ)καλούν να συνεχίσουμε το έργο μας. Αυτά τα σημεία αναφοράς προσφέρονται σε όσα άτομα ασχολούνται με την εκπαίδευση που είναι έτοιμα να διευρύνουν τους ορίζοντές τους και να εξερευνήσουν τις δυνατότητες των άγριων παιδαγωγικών. Προσκαλείστε να τα διαβάσετε, να ανταποκριθείτε σε αυτά, ακόμα και να τα αναθεωρήσετε, ως μέρος μιας εξελισσόμενης, αφομοιωμένης (1) και βιωμένης πρακτικής.
Καλωσορίζουμε τις κριτικές σας, την έρευνα, και τις πρακτικές επεξεργασίες σας καθώς προωθούμε τη συζήτηση για τη δημιουργία και τη διαμόρφωση αυτών των σημείων αναφοράς. Θα εξελίσσονται.

1. Η Φύση ως Συν-Διδάσκουσα
Πιστεύουμε ότι η διαδικασία μάθησης γίνεται πιο πλούσια και ενδιαφέρουσα για όλα τα συμμετέχοντα άτομα όταν ο φυσικός κόσμος και τα διάφορα όντα που συν-δημιουργούν τους τόπους του, εμπλέκονται ενεργά, ακούγονται και λαμβάνονται σοβαρά υπόψη ως αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Αυτό το σημείο αναφοράς υπενθυμίζει στα άτομα που ασχολούνται με την εκπαίδευση να αναγνωρίσουν και να δράσουν έχοντας κατά νου ότι πέρα από τους ανθρώπους-δασκάλους, και μη ανθρώπινες οντότητες μπορεί να είναι έτοιμες να συνεργαστούν, να φροντίσουν και να εμπνεύσουν τη μαθησιακή διαδικασία. Αυτό δεν αφορά μόνο τη μάθηση από τη φύση, αλλά και τη μάθηση μαζί της και μέσα από αυτήν.
Αυτή η διαδικασία απομακρύνει την έμφαση από τις κυρίαρχες ανθρώπινες φωνές και επαναφέρει τις φωνές των μη ανθρώπινων οντοτήτων στη μαθησιακή εμπειρία. Όλα τα όντα — το νερό, η χλωρίδα, η γεωγραφία — συμμετέχουν στη διαδικασία της κατανόησης (2) του κόσμου και της ύπαρξης μας σε αυτόν.
Πρέπει να είμαστε ανοιχτές στο να αναγνωρίσουμε και να δημιουργήσουμε χώρο για αυτά τα συνδιδάσκοντα όντα, ώστε να εμπλακούν ουσιαστικά οι μαθήτριες. Αυτό σημαίνει ότι όταν προκύπτουν αυτές οι ευκαιρίες, θα πρέπει να παρέχουμε τον χρόνο και χώρο για να εξελιχθούν αυτά τα μαθήματα.

2. Πολυπλοκότητα, Το Άγνωστο και Αυθορμητισμός
Οι Άγριες Παιδαγωγοί πιστεύουν στην επαναδιαπραγμάτευση των εκπαιδευτικών πρακτικών ώστε να ανοίξουν δυνατότητες που αγκαλιάζουν την πολυπλοκότητα και τον αυθορμητισμό. Πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση γίνεται πλουσιότερη για όλα τα εμπλεκόμενα όντα όταν υπάρχει χώρος για την έκπληξη.
Εφόσον δεν υπάρχει άτομο που να γνωρίζει τα πάντα, τότε παραμένει η δυνατότητα για μια απροσδόκητη σύνδεση, ένα μη προγραμματισμένο γεγονός και μια απλή εξήγηση να γίνει πιο περίπλοκη.
Οι Άγριες Παιδαγωγικές αμφισβητούν τις ιδέες του ελέγχου στην εκπαίδευση (3), αγκαλιάζοντας την πολυπλοκότητα, καλωσορίζοντας την αβεβαιότητα και επιτρέποντας να αναδυθούν πράγματα (4). Αυτό συνεπάγεται το να ξεπεραστεί η εξάρτηση της κυρίαρχης εκπαίδευσης από προκαθορισμένους μαθησιακούς στόχους, γνωστά πρότυπα και μετρήσιμα αποτελέσματα.

3. Εντοπίζοντας το Άγριο
Πιστεύουμε ότι το “άγριο” μπορεί να βρίσκεται παντού γύρω μας. Αυτή ωστόσο η διαπίστωση όπως και η επανεύρεση της άγριας φύσης δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα στοιχεία του πολιτισμού, ο αποικιακός προσανατολισμός των ανθρώπων (5) και το ίδιο το τσιμέντο στις αστικές περιοχές μπλοκάρουν το άγριο και το κάνουν δυσδιάκριτο σε αυτούς που το συναντούν.
Η συνάντηση με το «άγριο», κάνει το εκπαιδευτικό έργο πολυδιάστατο, παρέχει ευκαιρίες και προκλήσεις. Δεδομένου ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζούμε σε υπεραστικούς και αστικούς τόπους, όπου το «άγριο» δεν είναι άμεσα και εύκολα εμφανές· αυτό το σημείο αναφοράς δίνει πρόσφορο έδαφος και ταυτόχρονα είναι δύσκολη δουλειά.
Δεν υπάρχουν εκπαιδευτικές εγγυήσεις ότι οι μαθητές θα συναντήσουν (τελικά) τo «άγριo». Δεν υπάρχει μια εύκολη λύση στο πρόβλημα του πως θα διευκολύνουμε τις συναντήσεις και τις επικοινωνίες των μαθητών με το άγριο το αυτοκαθοριζόμενο και τα άλλα όντα που αναδύονται γύρω μας.

4. Χρόνος και Πρακτική Εξάσκηση
Πιστεύουμε ότι η οικοδόμηση σχέσεων με τον φυσικό κόσμο, όπως και κάθε άλλη σχέση, χρειάζεται χρόνο. Επιπλέον, θεωρούμε ότι η πειθαρχία και η συνέπεια στην εξάσκηση είναι απαραίτητες για αυτήν τη διαδικασία.
Προκειμένου να κατανοήσουμε πλήρως τις Άγριες Παιδαγωγικές χρειάζεται να αντιληφθούμε τη διαδικασία αλλαγής των συνηθειών μας ως μια βαθιά αναθεώρηση του εαυτού και της κουλτούρας.
Οι σχέσεις με το περιβάλλον και οι βαθιές εμπειρίες στη φύση γεννούν μια διαισθητική αντίληψη, η οποία παίζει πιο σημαντικό ρόλο από τη λογική – προϊόν πιο πρόσφατης πολιτισμικής ιστορίας. Είναι απαραίτητο να δημιουργήσουμε χώρο για αυτή τη διαισθητική αντίληψη, τροφοδοτούμενη από έναν «οργανικό» χρόνο, ώστε να επιτραπούν πιο εμπλουτισμένες και αυθεντικές «άγριες» συναντήσεις.

5. Κοινωνικο-πολιτισμική Αλλαγή
Πιστεύουμε ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής των ανθρώπων στον πλανήτη χρειάζεται αλλαγή. Αυτή η αλλαγή απαιτείται σε πολιτιστικό επίπεδο και η εκπαίδευση έχει να παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτό το έργο πολιτιστικής αλλαγής. Πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση είναι πάντα πολιτική πράξη.
Οι νόρμες της κυρίαρχης δυτικής κουλτούρας, πολλές από τις οποίες επηρεάζουν την επικρατούσα εκπαίδευση, είναι περιβαλλοντικά προβληματικές. Και επειδή το μέλλον δεν είναι προβλέψιμο, πρέπει να ταρακουνήσουμε το status quo και να προετοιμάσουμε τη νέα γενιά για ένα ασαφές και άγνωστο μέλλον. Αυτό απαιτεί μια συνειδητή μετατόπιση των αξιών και των εκπαιδευτικών προτεραιοτήτων που είναι μια θεμελιωδώς πολιτική πράξη ως προς τον σκοπό και την εφαρμογή της.
Οι Άγριες Παιδαγωγικές επιδιώκουν ρητά και σκόπιμα να διευκολύνουν την αμοιβαίως επιθυμητή κοινωνικο-πολιτισμική αλλαγή. Ελπίζουμε σε ανθρώπινες σχέσεις με τον φυσικό κόσμο που θα είναι πολύ πιο ισότιμες και αμφίδρομες, που θα επιδιώκουν την άνθηση για όλα τα όντα, με ρητό σκοπό να σταματήσει η μαζική καταστροφή που συντελείται και να μετριάσει συνοδά προβλήματα, όπως η κλιματική αλλαγή.

6. Χτίζοντας Συμμαχίες και Ανθρώπινη Κοινότητα
Οι Άγριοι Παιδαγωγοί επιδιώκουν συμμαχίες και χτίζουν κοινότητες με άλλα όντα όχι μόνο στο φυσικό κόσμο αλλά και με όλα τα άτομα και τις ομάδες που νοιάζονται για Δικαιοσύνη. Στο πλαίσιο της άγριας παιδαγωγικής η δημοκρατία αυτού του τύπου μας βοηθά να θυμόμαστε ότι υπάρχουν κοινότητες, αποτελούμενες από ανθρώπινα και πέρα-από-το-ανθρώπινο όντα, οι οποίες επηρεάζονται από όλες τις αποφάσεις και ότι όλα τα εμπλεκόμενα όντα πρέπει να έχουν «λόγο» σε όποια γλώσσα, φωνή και μορφή είναι δική τους.
Όσο κι αν η κοινότητα υπάρχει παντού, συχνά μπορεί να ξεχνιέται ή να παραμελείται σε έναν πολιτισμό που είναι κατά κύριο λόγο ατομικιστικός. Επομένως, στα άτομα που ασχολούνται με την εκπαίδευση προτείνεται να καλλιεργούν κοινότητες στις οποίες η πολύπλοκη σύνθεση των τοπικών ομάδων να συμπεριλαμβάνει και τα πέρα-από-το-ανθρώπινο όντα.
Όταν έχουμε να κάνουμε δύσκολη και άβολη δουλειά (6), οι κοινότητες μπορούν να αποτελούν γόνιμα περιβάλλοντα που μας ενθαρρύνουν και ταυτόχρονα μας βάζουν προκλήσεις. Οι πολλαπλές οπτικές μας επιτρέπουν να βλέπουμε πέρα από τους δικούς μας περιορισμούς.

Υποσημειώσεις
1. Μετάφραση του όρου “situated”. Συζητήσαμε και τη μετάφρασή του ως “εμπεδωμένης”. Ωστόσο θεωρούμε ότι τόσο το εμπεδωμένη όσο και το αφομοιωμένη πρακτική έχουν μια χροιά στατικότητας, μη εξέλιξης ή μεταβολής. Πιστεύουμε ότι ο όρος situated στη συγκεκριμένη περίπτωση μπορεί να μεταφραστεί καλύτερα περιφραστικά ως μια εξελισσόμενη διαδικασία που αναπτύσσεται σε συγκεκριμένο μέρος και συνθήκες.
2. Mετάφραση του όρου “coming to know”. Συζητήσαμε αν θα ήταν καλύτερα να χρησιμοποιήσουμε τον όρο “αντίληψη”, καθώς παραπέμπει περισσότερο στις αισθήσεις μας και σε αυτά που δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια από ότι η κατανόησή που υπηρετεί τον λογοκρατούμενο κόσμο μας. Τα sensu data είναι πολύτιμα στην εκπαίδευση, καθώς κυρίως είμαστε ένσαρκοι νόες, ενσώματα νοήμονα όντα. Ωστόσο, προτιμήσαμε την έννοια κατανόηση καθώς θεωρείται περισσότερο ως μια εξελισσόμενη διαδικασία από ότι η αντίληψη.
3. Θα προσθέταμε και του εξαναγκασμού, ακολουθώντας τη διδασκαλία του Michel Lobrot.
4. Μετάφραση του όρου “allowing for emergence”. Θεωρούμε ότι αναλόγως την περίσταση είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν οι όροι “ανάδειξη” (για κάτι που υπάρχει) και “ανάδυση” (για κάτι που είναι βαθιά και δεν είναι ορατό). Μας δυσκόλεψε επίσης η εύρεση ουσιαστικού για να συμπληρωθεί η φράση. Συζητήσαμε όρους όπως επιτρέποντας τη δημιουργία, (να αναδυθούν) ανάγκες, ιδέες, το μοναδικό στο καθένα, αλλά καταλήξαμε στο ταπεινό “πράγματα”, καθώς θεωρούμε ότι μπορεί να πάρει μια ευρύτερη σημασία που να καλύπτει όλα τα υπόλοιπα.
5. Μετάφραση του όρου “colonial orientation”. Η αποικιοκρατία γενικά ορίζεται ως η εκμετάλλευση και ο έλεγχος της γης και των ανθρώπων από μια ξένη δύναμη. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι ο άνθρωπος προσεγγίζει με “αποικιοκρατικό” τρόπο τη φύση και άλλα όντα, υπό την έννοια ότι προσπαθεί να τα ελέγξει ή και να τα εκμεταλλευτεί.
6. Δύσκολη με την έννοια ότι προκαλεί αμηχανία για το δέον και το πρακτέο, μας ξε-βολεύει από την υποτιθέμενη ζώνη ασφαλείας μας.